Spis treści

Wstęp
Przyczyny schizofrenii
Czynniki biologiczne
Czynniki psychogenne.
10 tez o schizofrenii
Objawy osiowe schizofrenii (Bleuler)
Podział schizofrenii według Crowa (1980)
Kryteria ogólne schizofrenii
Kryteria schizofrenii według Emila Kraepelina
Kryteria według Eugena Bleulera
Kryteria według Kurta Schneidera
Klasyfikacja schizofrenii
Psychoterapia schizofrenii
Filozofia schizofrenii wg Antoniego Kępińskiego
Święci, pisarze, filozofowie
Bibliografia

 

 

Motto
„Cóż za monstrum jest tedy człowiek? Cóż za osobowość, co za potwór, co za chaos, co za zbieg sprzeczności, co za dziw ! Sędzia wszechrzeczy  - bezrozumny robak ziemny ; piastun prawdy  - zlew niepewności i błędu ; chluba i zakała wszechświata”.
Pascal, Myśli

Wstęp

Schizofrenia ( schizophrenia; schizo – rozszczepiam, phren – rozum, serce z greckiego. Psychoza, której podstawową cechą jest rozpad, rozszczepienia osobowości . Według dzisiejszej wiedzy schizofrenia , jest wspólną nazwą dla wielu różnych psychoz , o różnej etiologii i bardzo zróżnicowanym obrazie klinicznym . Dlatego mówi się raczej o schizofreniach , niż używa liczby pojedynczej . We współczesnych klasyfikacjach traktuje się je jako syndromy , czyli grupy objawów , wśród których najistotniejsze dotyczą zakłóceń obrazu rzeczywistości a szczególnie własnej osoby.
Wczesna koncepcja schizofrenii wiąże się z nazwiskami Kraepelina i Bleulera . Pierwszy z nich wyróżnił w roku 1896  spośród innych zaburzeń psychotycznych te, które posiadają pewne wspólne właściwości, na przykład początek choroby w wieku młodzieńczym , z reguły postępujący , niekorzystny przebieg choroby , kończącej się przedwczesnym otępieniem  ( na tej podstawie autor nazwał tę jednostkę chorobową dementia praecox ), brak harmonii pomiędzy czynnikami woli, uczuć i intelektu.  Kraepelin zakładał , że przedwczesne otępienie posiada wszystkie cechy jednostki chorobowej i wynika z jakiejś wspólnej przyczyny , przypuszczalnie metabolicznej i prowadzącej do zmian zwyrodnieniowych.
W 1911 roku Bleuler  przedstawił przyjętą do dziś koncepcję schizofrenii . Zwrócił on uwagę na rozszczepienie pomiędzy uczuciami i intelektem pacjentów ( stąd nazwa: choroba rozszczepienna czyli schizofrenia ) . Intelekt schizofreników pozostaje nienaruszony niezależnie od fazy choroby, Zmiany obejmują wyłącznie sferę emocjonalną i dają się sprowadzić do zamknięcia się w sobie , czyli do autyzmu. Zdaniem Bleulera istotą autyzmu jest to , że pacjent odcina się od świata realnego i żyje swoimi fantazjami .
Przeżycia te mogą być ściśle związane z problemami emocjonalnymi , wskutek czego urojenia pacjenta mogą odzwierciedlać jego nie zrealizowane w rzeczywistości pragnienia , bądź też wyrażać jego obawy.  Bleuler, chociaż dostrzegał związek pomiędzy problemami pacjenta a treściami jego przeżyć psychotycznych i chociaż odrzucał uszkodzenie mózgu jako przyczynę schizofrenii , zakładał jednak istnienie jakiś biologicznych czynników patogennych.

Przyczyny schizofrenii

 Nie jest znany mechanizm prowadzący do zachorowania na schizofrenię, zgromadzono dużą liczbę obserwacji i danych doświadczalnych mogących rzucić światło na naturę procesu patogennego leżącego u podłoża choroby. Rozróżnia się czynniki przyczynowe : genetyczne, środowiskowe, związane z procesem rozwoju.

Czynniki biologiczne

Genetyka.
Uważa się, że przyczyny endogenne choroby mają tło metaboliczno-dziedziczne. Typ dziedziczenia określa się jako wieloczynnikową poligeniczność z efektem progowym. Oznacza to, że za występowanie choroby odpowiadają liczne geny, jednak efekt fenotypowy występuje dopiero po przekroczeniu pewnej ilości (progu) tych genów - wskazuje się na następujące geny podatności na schizofrenię: 6 (związany z układem HLA więc być może istnieje związek z systemem odpornościowym i powstawaniem tej choroby), 8 i 22. Istnieje teoria, mówiąca iż powstawanie choroby jest związane ze zjawiskiem autoagresji.
Według Rosenthal'a jeżeli dziecko choruje na schizofrenię ryzyko zachorowania przez rodziców wynosi do 12 %, u rodzeństwa do 14 %, zaś u dzieci rodziców, z których jedno choruje na schizofrenię wynosi ono do 18 %, gdy oboje rodzice są chorzy do 50 %, krewni drugiego stopnia 2,5 %, bliźnięta jednojajowe do 50 % - 86 %. Gdy bliźnięta żyją osobno - ok. 77 %, natomiast gdy żyją razem 91,5 % - przemawia to za ważną rolą środowiska rodzinnego w ujawnianiu się schizofrenii.

Zaburzenia receptorowe.
Skuteczność  leków psychotropowych przemawia za istnieniem zaburzeń w zakresie nieprawidłowej przemiany substancji neuroprzekaźnikowych (niedobór lub nadmiar np. noradrenaliny, serotoniny, endogennych agonistów receptorów imidazolinowych), endogennej syntezy nieprawidłowych metabolitów, wadliwej dystrybucji neuroprzekaźników w synapsach. Za zaburzenia w rozmieszczeniu neuroprzekaźników w obrębie synapsy mogą odpowiadać: nieprawidłowy stan błon pre- i postsynaptycznych, wadliwe działanie mechanizmów zwrotnego wychwytu lub nieprawidłowości w obrębie miejsc receptorowych. Nieprawidłowości te mogą polegać bądź to na zmienionej ich wrażliwości (np. nadwrażliwość receptorów dopaminowych i/lub serotoninergicznych) lub na wzroście liczby receptorów.

Wirusowa teoria powstawania schizofrenii.
Jedna z teorii mówi, że za powstawanie schizofrenii odpowiedzialne są wirusy powolne. Tłumaczyłoby to na przykład dużą korelację w występowaniu schizofrenii u bliźniąt, które mogą być zarażone wirusem w czasie życia płodowego.

d. Mikrouszkodzenia mózgu w okresie płodowym.

Badania pośmiertne mózgu chorych na schizofrenię wykazują tzw. dysmorfię komórek nerwowych. Polega ona na zmianie kształtu, liczby i wielkości neuronów w układzie limbicznym i korowym. Ta nieprawidłowość nosi nazwę deficytu korowo-limbicznego. Towarzyszą mu dyskretne objawy neurologiczne.

Czynniki psychogenne.

Uważa się, że schizofrenia może być patologiczną formą przystosowania się człowieka do rzeczywistości. Ludzie tacy są usposobieni do tworzenia specyficznego sposobu reagowania i kształtowania wyobrażeń o otaczającym świecie. Predyspozycje te mogą być wrodzone (np. osobowość leptosomiczno - asteniczna) też mogą być ukształtowane we wczesnym dzieciństwie. Istnieje pojęcie schizofrenogennej rodziny i schizofrenogennej matki. Najogólniej mówiąc schizofrenogenna rodzina ma strukturę uniemożliwiającą zindywidualizowanie się dziecka i odseparowania się go od rodziny. Schizofrenogenna matka może nadmiernie uzależniać od siebie dziecko i seksualizować relacje z nim nie dopuszczając w ten sposób do opuszczenia jej przez dziecko. Drugi typ schizofrenogennej matki to matka o nieukształtowanej osobowości, bezradna, słaba i nieokreślona. Nie może ona stanowić wzorca dla dziecka w procesie kształtowania jego osobowości.

Według koncepcji psychoanalitycznej schizofrenia jest regresją do narcystycznego okresu dzieciństwa. Obejmuje on pierwsze 3 lata życia dziecka, kiedy dziecko szuka satysfakcji i zaspokojenia potrzeby przyjemności we własnym ciele.

Według psychologii analitycznej C. G. Junga choroba psychiczna to forma ujawniania się głębokiego, sięgającego nieświadomości problemu człowieka. W ujęciu tego szwajcarskiego psychiatry nieświadomość zawiera w sobie praobrazy - archetypy, będące wzorem dla postrzegania rzeczywistości. Archetypy mogą ulegać przeniesieniu - projekcji i wpływać na wyobrażenia postawy jednostki wobec zdarzeń otaczającego go świata.

Kind przeprowadził obszerną analizę badań nad społecznymi uwarunkowaniami schizofrenii, a ściślej, badań nad specyfiką interakcji, z których pochodzą schizofrenicy. Informacje na ten temat pochodzą z czterech źródeł:  bezpośredniego badania sytuacji w rodzinach oraz osobowości rodziców, z psychoterapii schizofrenikowi z wywiadów zebranych od pacjentów i ich rodzin na temat wczesno dziecięcych doświadczeń. Badania te prowadzą do wniosków, że rodzice pacjentów są dominujący i nadopiekuńczy.
Nadopiekuńczość jest ściśle związana z lękiem o dziecko i wynikającą stąd silna kontrolą. Matka, która wychowuje przyszłego schizofrenika jest dominująca i zimna , całość swoich uczuć kieruje na dziecko. Inni autorzy podkreślają , że oprócz wspomnianych cech rodzice schizofreników stosują wobec dziecka przymus, dążąc do jego doskonałości. Rodziny schizofreników są zazwyczaj bardziej izolowane społecznie niż przeciętne, choć wewnętrznie mogą być bardzo spójne. Dzieci wychowane w tych warunkach ujawniają wcześnie obniżoną zdolność uczestniczenia w zabawach rówieśniczych , często są izolowane od rówieśników. Nie biorą udziału w prywatkach, zabawach podwórkowych , unikaja wysiłków fizycznych, nie biora udziału w bójkach itp.
Pierwsza faza rozwoju procesu schizofrenicznego jest wiec ściśle związana z kształtowaniem się pewnego rodzaju cech osobowości.
W czasie kiedy rówieśnicy rozluźniają więzy z rodzicami ( mają pierwsze doświadczenia seksualne, pierwsze samodzielne wyprawy turystyczne, samodzielny wybór przyszłego zawodu ) młodzi ludzie o tak ukształtowanej osobowości po raz pierwszy zdają sobie sprawę ze swej odmienności. Są nieśmiali, pełni obaw wobec rówieśników, niezdolni do podejmowania jakichkolwiek decyzji. Związani niezwykle silnie ze swoimi rodzicami, nie potrafia bez nich funkcjonować w realnym świecie. Druga faza „ konfliktu „ jest stymulowana przez samych rodziców, widzą że ich  „ spokojne, układne dzieci „ zaczynają przejawiać wrogość i agresję , bezsenność , objawy somatyczne, napięcie emocjonalne są alarmem , że z ich dzieckiem dzieje się coś niedobrego. Szukają wtedy pomocy u psychiatry  i tu zaczyna się trzecia faza rozwoju schizofrenii – pierwszy pobyt w szpitalu psychiatrycznym. Dla wielu młodych ludzi jest to sposób na jeszcze bliższy związek z rodzicami, nie muszą wtedy podejmować  walki o miejsce w społeczeństwie. Jest to unik, wycofanie się a nie rozwiązanie . Organizm szybko przyzwyczaja się do leków serwowanych w szpitalu psychiatrycznym. Efektem ich działania jest apatia i obojętność. Pacjent i jego rodzina zaczynają godzić się z taką sytuacją. Pobyt w szpitalu staje się sposobem na przetrwanie. Etykietka schizofrenika szybko przylega do młodego człowieka. Po dwóch latach spędzonych w szpitalu zaczyna się czwarta faza rozwoju schizofrenii faza przewlekłej hospitalizacji. Pacjent przystosowuje się do warunków egzystencji panujących w szpitalu. Bezczynność, obniżenie wszelkich form aktywności. Nie muszę nic robić, za nic nie odpowiadam i tak jest dobrze.

10 tez o schizofrenii

1. Schizofrenia jest chorobą

• jest zaburzeniem czynności psychicznych i somatycznych
• powoduje obiektywne lub subiektywne cierpienie
• wymaga leczenia
• jest wydarzeniem losowym, jak każda choroba
• nikomu nie można przypisywać winy za zachorowanie, zwłaszcza samemu choremu i jego rodzinie

2. Schizofrenia jest chorobą o wielu wymiarach

• niejasna pozycja: jedna choroba (monogeniczność) lub grupa chorób o podobnych mechanizmach powstania (poligeniczność) lub grupa różnych chorób (heterogeniczność)
• przyczyny nieznane, najprawdopodobniej wieloczynnikowe
• jest nie tylko chorobą mózgu
• podstawowe zaburzenie dotyka mózgu, tzn. ośrodkowych struktur lub mechanizmów neuronalnych, wywierających rozległy wpływ na wiele czynności neuropsychicznych - stanowi ono o podatności na zachorowanie
• zaburzenie to może być skutecznie kompensowane przez naturalne mechanizmy
• ich załamanie wyzwala ostre kryzysy chorobowe
• wysiłek kompensacyjny i ostre kryzysy mogą wywierać wpływ utrwalający zaburzenia
• objawy i przebieg choroby są różnorodne, kształtowane przez: trwały czynnik podatności, okresowego załamywania się mechanizmów kompensacyjnych i wpływ czynników utrwalających
• poza mechanizmami chorobowymi, są zachowane liczne mechanizmy zdrowe

3. Schizofrenia jest nie tylko chorobą

• jest także doświadczeniem chorej osoby i grupy bliżej otaczającej tę osobę (zwłaszcza rodziny), ponieważ wiąże się z różnorodnymi kryzysami:
• u osoby: poczucia rzeczywistości, poczucia tożsamości, poczucia autonomii, poczucia sprawności, poczucia nadziei, poczucia sensu, poczucia istnienia
• w grupie: więzi, wolności, zaufania, współdziałania, aktywności, powinności, pozycji (statusu)
• nierzadko łatwiej unieść ciężar choroby niż wyzwolonych jej przebiegiem doświadczeń
• to doświadczenie miewa własną dynamikę, może prowadzić do rozwoju lub
• do regresji

4. Schizofrenia nie jest chorobą dziedziczną

• stopień pokrewieństwa nie determinuje zachorowania, lecz koreluje z jego ryzykiem,
• nie wiadomo co jest przenoszone - najprawdopodobniej sprzyjająca zachorowaniu cecha podatności, a nie sama choroba,
• nieznany jest model przenoszenia - najprawdopodobniej poligeniczny i wieloczynnikowy
• analiza asocjacji i sprzężeń genetycznych - dotąd bez konkluzji

5. Schizofrenia nie jest chorobą nieuleczalną

• rokowanie jest zróżnicowane i indywidualnie trudne
• znane są postacie ograniczone do jednego epizodu, późne poprawy i późne wyzdrowienia
• można skutecznie pomóc w uwolnieniu chorego od objawów lub w ich ograniczeniu, a także w ograniczeniu następstw indywidualnych i społecznych
• wymagana jest pomoc wszechstronna, wytrwała, ofiarna

6. Jest schizofrenia - nie ma "schizofreników"

• można dostrzec i chore, i zdrowe aspekty funkcjonowania u każdej chorej osoby
• nie ma następstw bezwzględnie trwałych
• nie ma podstaw ani potrzeby uniformizacji osób chorych przez zastępowanie ich indywidualności etykietą diagnostyczną, negatywnie brzmiącym stereotypem, nazwą o cechach piętna (stygmatu)

7. Chory na schizofrenię nie przestaje być człowiekiem, osobą, obywatelem - jak każdy z nas

• choroba nie podważa człowieczeństwa chorych
• choroba nie narusza ludzkiej godności osoby
• choroba nie ogranicza praw (poza wyjątkowymi sytuacjami)
• choroba nie pozbawia ani słabości, ani talentów, choć może je uwypuklać lub ograniczać

8. Chorzy na schizofrenię nie zagrażają innym bardziej niż osoby zdrowe

• większości czynów agresywnych i zabronionych przez prawo dopuszczają się zdrowi, a nie chorzy
• względna częstość czynów przeciw zdrowiu i życiu jest w grupie chorych prawdopodobnie większa niż w populacji ogólnej, pozostaje ona jednak na podobnym poziomie od dziesiątków lat, a ofiarami są najczęściej osoby bliskie
• wielu zagrażającym czynom osób chorych można by zapobiec, gdyby problem wcześniej rozpoznano i wcześniej podjęto odpowiednie postępowanie
• ryzyko samobójstwa znacznie przewyższa ryzyko agresji

9. Chorzy na schizofrenię oczekują szacunku, zrozumienia i pomocy

• szacunku - od wszystkich. Przeciw: zabobonom, stereotypom, stygmatom, odtrąceniu, marginalizacji
• zrozumienia - od środowisk opiniotwórczych i kulturotwórczych. Przeciw: niewiedzy, bezduszności, obojętności, pozorom i fałszowi
• pomocy - od środowisk samarytańskich. Przeciw: uprzedmiotowieniu, instrumentalizacji i porzucaniu

10. Schizofrenia rzuca światło na pytania egzystencjalne wspólne chorym i zdrowym

• o granice poznawalności świata i własnych przeżyć
• o granice między złudzeniem a rzeczywistością
• o kryteria prawdy i fałszu
• o relacje między wolnością a odpowiedzialnością
• o granice i determinanty tożsamości
• o sens życia
• o jego metafizyczne odniesienia

Przygotowane w toku prac polskiej grupy międzynarodowego programu
zapoczątkowanego przez Światowe Stowarzyszenie Psychiatryczne,
skierowanego przeciw piętnu i dyskryminacji pod hasłem "Schizofrenia - Otwórzcie drzwi" (Schizofrenia - Open the Doors).

Objawy osiowe schizofrenii (Bleuler)

• autyzm – to jest odcinanie się od otoczenia i zamykanie w świecie własnych potrzeb ; postępująca utrata kontaktu ze światem i przewaga zainteresowania przeżyciami wewnętrznymi, czyli postępująca utrata kontaktu ze światem i przewaga zainteresowania przeżyciami wewnętrznymi;
• rozszczepienie (rozpad) uczuciowości wyższej i zobojętnienie emocjonalne, co prowadzi do pustki uczuciowej i utraty związków uczuciowych z otoczeniem
• rozszczepienie osobowości :
• dareizm ( człowiek nie wchodzi w interakcje z rzeczywistością ),
• paratymia ( brak zgodności treści uczuć i myśli ) i jej objaw :
• paramimia ( nieadekwatne reakcje mimiczne ),
• ambiwalencja ( dwuwartościowość ) sądów –
• ambisentencja, ambiwalencja uczuć,
• ambiwalencja dążeń
• ambitendencja , zaburzenia toku i treści myślenia .
• równoczesne występowanie przeciwstawnych zjawisk
• ujawnia się też jako tzw. Paratymia w postaci reakcji emocjonalnych
• urojenia i halucynacje
• iluzje, natłok myśli , zaburzenia ruchowe, dziwaczność, manieryzm i stereotypia

Ryzyko zachorowania na całym świecie ocenia się na ok. 1 % i jest najwyższe w trzeciej dekadzie życia. Tak samo często chorują mężczyźni i kobiety. Pierwszy epizod u mężczyzn występuje zwykle pomiędzy 15-25 rż., natomiast u kobiet odpowiednio: 25-35 rż.

Podział schizofrenii według Crowa (1980)

• Typ I z przewagą objawów pozytywnych.

W okresie przedchorobowym przystosowanie społeczne człowieka jest dobre. Osoby chore na typ I schizofrenii dobrze reagują na typowe leki przeciwpsychotyczne.  Prawdopodobnie w tym typie występuje wzmożone przekaźnictwo w zakresie receptorów D2.

• Typ II z przewaga objawów negatywnych

Typ ten odpowiada ubytkowi po-schizofrenicznemu. typowe neuroleptyki nie przynoszą poprawy. Lepsze efekty uzyskuje się po atypowych neuroleptykach. Neuroobrazowaniem stwierdza się często poszerzenie komór bocznych, czasami też trzeciej komory oraz zaniki szarej kory mózgu (przedczołowej i czołowej).

Ponieważ nie jest znana istota etiopatogenezy schizofrenii w rozpoznawaniu tej grupy zaburzeń posłużyć się można zbiorami objawów ujętych w klasyfikacjach zalecanych przez grona eksperckie. Najpopularniejsze na świecie są dwie klasyfikacje: ICD-10 i DSM-IV. W Europie używana jest skala ICD-10.
Przy rozpoznawaniu zaburzeń należy wykluczyć organiczne tło choroby, używanie środków psychoaktywnych oraz upośledzenie psychiczne. Należy mieć również na względzie zachowania, które pomimo iż odbiegają od normy są uwarunkowane wpływem kultury lub subkultury, w której żyje człowiek.

Kryteria ogólne schizofrenii

Przez większość czasu trwania epizodu psychotycznego trwającego minimum jeden miesiąc (lub przez pewien czas przez większość dnia) obecny jest przynajmniej jeden objaw z grupy 1 lub dwa z grupy 2.

Grupa 1:
1. Słyszenie echa swoich myśli, nasyłanie, odciąganie, przesyłanie (nadawanie) myśli na odległość lub odsłonięcie myśli.
2. Urojenia owładnięcia, oddziaływania, lub wpływu wyraźnie odnoszące się do ciała lub ruchów kończyn lub określonych myśli, działań lub wrażeń, spostrzeżenia urojeniowe.
3. Omamy słuchowe komentujące bieżące zachowanie pacjenta, lub dyskutujące o pacjencie między sobą w trzeciej osobie, lub inne typy omamów słuchowych pochodzących z jakiejś części ciała.
4. Utrzymujące się urojenia innego rodzaju nieuzasadnione kulturowo i zupełnie niemożliwe (np.: możność kontrolowania pogody, lub bycia w łączności z obcymi z innego świata).

Grupa 2:
1. Utrzymujące się omamy jakiegokolwiek typu, o ile występują każdego dnia przez przynajmniej jeden miesiąc i towarzyszą im urojenia (które mogą być przelotne lub na wpół ukształtowane) lub gdy omamom towarzyszą stale idee nadwartościowe.
2. Neologizmy, przerwy lub wtrącenia w tok myślenia powodujące niespójność i mówienie nie na temat.
3. Zachowanie katatoniczne, takie jak podniecenie, zastyganie w bezruchu lub giętkość woskowa, negatywizm, mutyzm i stupor.
4.Objawy negatywne takie jak wyraźna apatia, ubóstwo mowy i wybuchowość lub niedostosowane reakcje emocjonalne (nie może być to spowodowane depresją lub kuracją neuroleptyczną).

Kryteria schizofrenii według Emila Kraepelina

Zaburzenia uwagi i pojmowania

• Omamy, szczególnie słuchowe
• Ugłośnienie myśli
• Poczucie wpływy na myśli
• Zaburzenia toku myślenia, zwłaszcza rozluźnienie skojarzeń
• Upośledzenie funkcji poznawczych i krytycyzmu
• Stępienie afektu
• Zaburzenia zachowania  ( spadek napędu psychoruchowego, wyładowania ruchowe, stereotypie, negatywizm, autyzm, zaburzenia ekspresji słownej )

Kryteria według Eugena Bleulera

I. Zaburzenia podstawowe ( osiowe )

• Formalne zaburzenia myślenia.
• Zaburzenia afektu.
• Zaburzenia poczucia własnego ja.
• Zaburzenia woli i zachowania.
• Ambiwalencja.
• Autyzm.

II. Objawy dodatkowe.

• Zaburzenia spostrzegania ( omamy )
• Urojenia.
• Niektóre zaburzenia pamięci.
• Zmiana osobowości.
• Zmiana mowy i pisma.
• Objawy somatyczne.
• Objawy katatoniczne.
• Ostre zespoły zaburzeń psychicznych ( depresyjne, maniakalne, katatoniczne )

Kryteria według Kurta Schneidera

I .Objawy pierwszorzędowe.

• Ugłośnienie myśli.
• Głosy dyskutujące i kłócące się.
• Głosy komentujące.
• Doświadczenie wpływu zewnętrznego na stan somatyczny.
• Odciąganie myśli lub inne rodzaje wpływu na myślenie.
• Przesyłanie myśli na odległość.
• Spostrzeżenia urojeniowe.
• Doznania zewnętrznego wpływu na wolę, uczucia, pobudki wewnętrzne.

II. Objawy drugorzędowe.

• Inne zaburzenia spostrzegania.
• Nagłe idee urojeniowe.
• Natłok myśli.
• Depresyjne i euforyczne zmiany nastroju.
• Poczucie zubożenia uczuciowego.
• a także wiele innych.

Obecnie w praktyce klinicznej wykorzystuje się kryteria zawarte w obowiązujących klasyfikacjach : międzynarodowej ICD-10 i klasyfikacji Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM – IV. Oba systemy klasyfikacyjne czerpią z zacytowanych klasycznych kryteriów. Różnice pomiędzy nimi dotyczą szczegółów, jak np. okres utrzymywania się objawów , po którym można rozpoznać chorobę.

Jeżeli spełnione są kryteria ogólne przystępujemy do rozpoznania rodzaju schizofrenii:

Klasyfikacja schizofrenii

 Schizofrenia paranoidalna

Schizofrenia paranoidalna jest najczęściej rozpoznawanym rodzajem schizofrenii. W obrazie klinicznym dominują omamy i urojenia. Zespołowo jest to połączenie objawów ogólnych schizofrenii i zespołu paranoidalnego. Choroba wybucha zwykle nagle. W psychiatrii europejskiej uważa się, że wśród objawów nie występują omamy wzrokowe. Wg Jaroszyńskiego (1978) w schizofrenii mogą występować omamy wzrokowe, zwłaszcza typu pseudohalucynacji, jednak zawsze mają one charakter symboliczny i są spójne z systemem urojeniowym. W psychiatrii amerykańskiej dopuszcza się obecność omamów wzrokowych w obrazie zaburzeń schizofrenicznych.

a) Spełnione są kryteria ogólne schizofrenii (patrz wyżej).
b) Muszą być obecne urojenia takie jak urojenia prześladowcze, odnoszące, wielkościowe, pochodzenia z wyższych sfer, posłannicze, zmiany w ciele lub niewierności, pochodzenia w znaczeniu: "rodzice nie są moimi rodzicami", lub halucynacje typu grożących lub nakazujących głosów; poza tym omamy węchowe, smakowe, doznania typu seksualnego lub inne wrażenia cielesne lub pseudochalucynacje.
c) Spłaszczenie lub niedostosowanie afektu, objawy katatoniczne (patrz niżej) lub rozkojarzona mowa nie mogą dominować w obrazie klinicznym.

Schizofrenia hebefreniczna (zwana też zdezorganizowaną) 

Ta postać schizofrenii występuje rzadko. Objawia się zupełnym rozprzężeniem całego życia uczuciowego. Początek choroby mam miejsce zwykle w okresie pokwitania, rzadko później.

1. Spełnione są kryteria ogólne schizofrenii (patrz wyżej).
2. Obecne jest utrzymujące się spłaszczenie afektu, jego płytkość lub jego niedostosowanie lub nieadekwatność.
3. Musi być obecny jeden z następujących objawów:
a) zachowanie nieukierunkowane, raczej bezcelowe i bezładne,
b) wyraźne zdezorganizowane myślenie, ujawniające się bezładną, chaotyczną i niespójną mową.
4. Omamy lub urojenia nie mogą dominować w obrazie klinicznym.

Schizofrenia katatoniczna 

Wyróżnia się dwie postacie schizofrenii katatonicznej: hiper- i hipokinetyczna. Chory osłupiały może nagle podniecić się ruchowo, co określa się jako podniecenie katatoniczne (raptus catatonicus). Z kolei ostre podniecenie ruchowe może przejść w bezruch zwany osłupieniem katatonicznym (stupor catatonicus). Osłupienie może przebiegać z zachowana percepcją (osłupienie efektoryczne) lub ze zniesieniem percepcji (osłupienie receptoryczne).

1. Postać hipokinetyczna schizofrenii katatonicznej.

Czynności wykonywane przez chorego są bardzo powolne. W skrajnym przypadku chory nie wykonuje żadnych ruchów. Zdarza się, że osłupienie jest najsilniej wyrażone w czasie dnia, natomiast ustępuje częściowo wieczorem. Chorzy w osłupieniu może godzinami stać w bezruchu, na pytania odpowiada bardzo wolno (objaw otamowania myślenia), mówi cicho, niekiedy milczy (mutyzm). Mutyzm może mieć charakter wybiórczy, tzn. chory może milczeć w obecności np. lekarzy a rozmawiać z członkami rodziny. Obecny jest negatywizm czynny i bierny. Chorzy mogą nie przyjmować pokarmów, konieczne jest wtedy karmienie przez zgłębnik. Chorzy na katatonię mogą się zanieczyszczać. U chorych pozostawionych bez opieki można liczyć się z wychudzeniem a nawet śmiercią. Czasami występują charakterystyczne objawy: katalepsja woskowa lub sztywna i zjawiska echowe: echomimia, echolalia i echopraksja.

2. Postać hiperkinetyczna schizofrenii katatonicznej.

Chorzy skaczą, krzyczą, śpiewają, bywają bardzo agresywni, niszczą wszystko dookoła, drą na sobie ubrania. Obserwuje się u nich stereotypie, perseweracje, neologizmy. Może występować podwyższenie temperatury ciała. Postać ta ma nazwę śmiertelnej katatonii, jednak określenie to pochodzi z przeszłości, kiedy podobne objawy występowały w przypadku zapalenia mózgu. Obecnie śmiertelność wynosi około 10 %.

• Spełnione są kryteria ogólne schizofrenii (patrz wyżej), choć początkowo może to być niemożliwe do stwierdzenia z powodu braku kontaktu słownego z pacjentem.
• Przez minimum dwa tygodnie obecny jest przynajmniej jeden z wymienionych objawów (zwanych też zachowaniami katatonicznymi):
• stupor (wyraźne obniżenie reaktywności na bodźce środowiskowe i zmniejszenie spontanicznych ruchów i aktywności)
• podniecenie (zwłaszcza bezcelowa aktywność motoryczna nie wywołana przez zewnętrzne bodźce)
• zastygnięcie w bezruchu (dowolnie przyjęcie postawa i pozostawanie w nieadekwatnych lub dziwacznych postawach)
• negatywizm (n. bierny: wyraźnie nieumotywowany opór wobec wszystkich poleceń lub usiłowań zmiany pozycji pacjenta; n. czynny: przy próbie zmiany ruchu ruch w przeciwnym kierunku)
• sztywność (utrzymywanie sztywnej postawy wobec wysiłków zmierzających do poruszenia)
• giętkość woskowa (utrzymywanie kończyn lub ciała w niezwykłych pozach lub pozycjach ciała)
• automatyczne wykonywanie poleceń (automatyczne posłuszeństwo).

Schizofrenia ubytkowa (inaczej zwana schizofrenią rezydualną)

Jest to potencjalnie postać zejściowa schizofrenii. Niektórzy badacze uważają jednak, że objawy negatywne występują od początku procesu schizofrenicznego.

• Spełnione są kryteria ogólne schizofrenii (patrz wyżej) przez jakiś czas w przeszłości, ale nie w obecnym czasie.
• Przynajmniej cztery z następujących objawów ubytkowych muszą być obecnych w ciągu poprzedzających dwunastu miesięcy:
• zwolnienie psychomotoryczne lub obniżenie aktywności
• wyraźne stępienie afektu
• bierność i brak inicjatywy
• ubóstwo zarówno jakości jak i treści mowy
• słabe pozawerbalne porozumienie przez mimikę twarzy, kontakt wzrokowy, modulacja głosu lub postawę
• słabe spełnianie funkcji społecznych, zaniedbanie.

Schizofrenia prosta

Profesor Tadeusz Bilikiewicz uważał schizofrenię prostą za podstawową formę schizofrenii. Jej początek ma miejsce zwykle w dzieciństwie lub w okresie dojrzewania płciowego, rzadko później. Aktywność seksualna chorych na ten rodzaj schizofrenii jest zwykle obniżona, choć niekiedy chorzy ci bez skrępowania uprawiają samogwałt. Niestety rokowanie jest złe, choroba postępuje wolno ale stale. Proces chorobowy może czasami ujawnić nowe zdolności lub talenty. Schizofrenię określa się wtedy schizofrenią paradoksalnie społecznie pozytywną.

• Występuje powolny ale stały rozwój przez okres przynajmniej jednego roku wszystkich trzech warunków:
• znaczna i konsekwentnie utrzymująca się zmiana w zachowaniu jednostki, która ujawnia się utratą napędu i zainteresowań, bezcelowością, bezmyślnością, zaabsorbowaniem własną osobą i wycofaniem społecznym
• stopniowe pojawiają się i pogłębiają objawy negatywne takie jak wyraźna apatia, ubóstwo mowy, zmniejszenie aktywności, stępienie afektu, bierność i brak inicjatywy, uboga komunikacja pozawerbalna (mimika twarzy, kontakt wzrokowy, modulacja głosu i postawa)
• znaczny spadek funkcjonowania społecznego, zawodowego i wyników w nauce.
• Nie występują objawy z grupy 1 kryteriów ogólnych schizofrenii (patrz powyżej).

Schizofrenia niezróżnicowana

Zaburzenia spełniają kryteria ogólne schizofrenii (patrz wyżej). Poza tym obecne mogą być objawy więcej niż jednego z rodzajów schizofrenii: paranoidalnej, hebefrenicznej, katatonicznej lub ubytkowej (rezydualnej) lub nie występują cechy charakterystyczne dla żadnej z wymienionych form schizofrenii.

Schizofrenia dziecięca

Zaczyna się zwykle około 2-4 roku życia.
Kryteria i postacie są takie same jak u dorosłych.

Przypadek kliniczny

Pacjentka kolejny raz hospitalizowana psychiatrycznie. Choruje od 7 lat. "Pierwszym razem czułam w domu zapachy chemii". Pytana czy nie były to zapach pochodzące z laboratorium, w którym pracowała zaprzecza. "Czułam się trochę prześladowana przez ludzi, przez wszystkich". Nie wie dlaczego tak uważała. "Chciałam żyć na wzór Maryi: czystość, cichość i pokora, wydawało mi się, że jestem do niej podobna, miałam urojenia, że w 2000 roku będzie koniec świata". Nie potrafi odpowiedzieć dlaczego tak uważała. "Dużo leżałam w łóżku, zdarzało się, że nie spałam i trzy noce". Leczyła się wtedy w PZP, dostawała neuroleptyk przez, jak podaje, długi okres czasu. Po skończeniu liceum chemicznego rozpoczęła pracę w laboratorium. Kilka tygodni po rozpoczęciu pracy zaczęło jej się wydawać, że jest wojna, "bałam się, patrzyłam przez okno i tak mi się wydawało, patrzyłam na słońce". Leczyła się wtedy w PZP, brała neuroleptyk, objawy ustąpiły. Po ok. 4 latach hospitalizowana ponownie. Widziała obraz Matki Boskiej Fatimskiej - "przesuwała się i wyglądała jak na obrazku". Pacjentka widziała to tylko jeden raz, odnosiła się do tego pozytywnie, uważa, że takie rzeczy mogą się wydarzać. "W nocy miałam zamknięte oczy i widziałam węże czarne". "Raz czułam też uderzenia w nogi, bardzo bolały a potem wyszły pęcherze i nie mogłam założyć skarpetek". "Miałam urojenia, że będę w piekle". Nie potrafi powiedzieć dlaczego tak myślała, dziś już tak nie uważa. "wydawało mi się, że jestem zarażona na AIDS". Pytana dlaczego tak sądziła mówi że miała gorączkę, i leżała w łóżku i bała się że to AIDS. Czuła, że jest osobą świętą, że chce żyć jak Maryja; akceptowała to i uważa że nadal może być świętą. Zdawało jej się, że słyszy głos Boga lub księdza dochodzący z zewnątrz. " Mówił dużo, że tak należy żyć, mówił ładnymi słowami". Pacjentka nie bała się go, głos ten miał charakter radzący, wyczuwała w nim dobroć. Głos ten pacjentka słyszała jeden raz na początku pobytu na oddziale. Opisuje, że kiedy odwożono ją na oddział pomimo ładnego, słonecznego dnia widziała na niebie gwiazdy i piorun i wydawało jej się, że cos się stanie; bała się. Nie wie co miałoby się wtedy wydarzyć. Po leczeniu neuroleptycznym, objawy ustąpiły. Przed bieżącym pobytem na oddziale psychiatrycznym pacjentka nie miała chęci do życia, do pracy, myślała że nie warto żyć; o odebraniu sobie życia nie myślała: "nie zrobiłabym tego". Czuła się raczej smutna i przygnębiona. Obecnie humor ma dobry, czasem jest pobudzona, nie chciałaby jeszcze wracać do domu.

Rozpoznanie: schizofrenia rezydualna.

Psychoterapia schizofrenii 

Nurt humanistyczno – egzystencjalny.
Psychoterapeuta koncentruje uwagę na „ istniejącym człowieku „, stara się go zrozumieć w terminach fenomenologicznego wyjaśniania ludzkiej egzystencji. Znaczenie własnego świata klienta i jego związków z innymi ludźmi jest bardzo ważne. Stwarza pacjentowi okazje do doświadczania w pełni własnej egzystencji. Przyczyny czy usunięcie symptomów zachowania patologicznego jest mniej ważne. Terapia powinna dawać takie uwolnienie , aby pacjent mógł wypracować realistyczna , konstruktywną wizje własnej osoby, z pozycji której mógłby realizować siebie i swoje cele. Stworzyć możliwość zastąpienia egzystencjalnej pustki , psychotycznych symptomów, oraz nierealistycznego i ucieczkowego sposobu bycia dążeniem do odnajdywania sensu życia, autentyczności i otwartości. Ustępowanie symptomów zaburzeń w czasie psychoterapii jest wprawdzie pożądanym ale niemal ubocznym skutkiem. W trakcie psychoterapii, rozumianej jako spotkanie , podczas którego styka się doświadczenie klienta i psychoterapeuty ważny jest sam proces terapeutyczny a nie jego techniki. Najważniejsze jest zrozumienie pacjenta, nie maja tu znaczenia etykiety psychopatologii. Psychoterapeuta powinien przyjąć , że każdy komunikat pacjenta jest prawdziwy , nie może on im przypisywać własnych znaczeń. Otwartość, szczerość i autentyczność psychoterapeuty jest najistotniejsza, aby takim samym mógł stać się jego pacjent. Według Lainga potwierdza to pogląd Junga, iż pacjent przestaje być schizofrenikiem, kiedy spotka kogoś, przez kogo czuje się zrozumiany , wówczas wiele jego „ dziwaczności „ i przejawów choroby znika .
„ Joan mówiła , że gdy spotkała swojego terapeutę , czuła się jak wędrowiec, który zgubił się w kraju , gdzie nie znają jego języka . Wędrowiec taki czuje się zagubiony, bezbronny, samotny, nie wie dokąd ma iść. Nagle spotyka znajomego , który zna jego język. Jeśli nawet nieznajomy nie wie, dokąd ma iść , to wędrowiec czuje się lepiej , gdy drugi człowiek zna jego problem i zdaje sobie sprawę , jak źle można się z nim czuć . Jeżeli nie czujemy się samotni , nie jest tak beznadziejnie. Daje to życie i wolę walki . Wariowanie jest jak zły sen- próbujemy wołać o pomoc , ale żaden głos nie wydobywa nam się z gardła. Nikt nie słyszy, nie rozumie. Gdy ktoś nas usłyszy, to tym samym pomoże się obudzić „
Nawiązanie kontaktu z prawdziwym „ ja „ pacjenta jest podstawowym zadanie psychoterapeuty o podejściu humanistyczno – egzystencjalnym.

Filozofia schizofrenii wg Antoniego Kępińskiego 

Antoni Kępiński ( 1918 – 1972 ) – legendarny lekarz, jeden z najwybitniejszych polskich psychiatrów i filozofów współczesnych, życie poświęcił bez reszty chorym psychicznie, dwa lata przed śmiercią nieuleczalnie chory , zapisał p0rzemyślenia wieloletnie praktyki lekarskiej. I tak powstały klasyczne nie tylko w psychiatrii ale i we współczesnej humanistyce dzieła : „Psychopatologia nerwic”  , „Rytm życia ”, „Schizofrenia”, „Melancholia”, „Lęk”, „Psychopatie”.

Tajemniczy świat schizofreników, bogactwo i niezwykłość myśli i przeżyć , wszystko to jest odporne na wysiłki badawcze uczonych, którzy chcą wniknąć w istotę tej choroby. Obcując ze schizofrenikami można odnieść wrażenie, że przefilozofują oni swoje życie. Codzienne życie jest nieważne wobec ogromu spraw i przeżyć , które ich trawią . Stąd fałszywy obraz ludzi patrzących z zewnątrz – obraz uczuciowego otępienia. Schizofrenika nie obchodzi los, ani jego własny ani osób mu bliskich. Pochłonięty jest sprawami istoty bytu , sensu wszechświata i posłannictwa , które mają do wypełnienia. Walka dobra ze złem , tylko to się liczy. Każdy schizofrenik to indywidualna i niepowtarzalna historia życia Mimo tego jest w świecie schizofreników coś wspólnego , a jest to „ filozoficzność „. Człowiek tak zwany normalny zajmuje się konkretami swojego życia. W świecie schizofrenii hierarchia wartości ulega odwróceniu. „ Królestwo moje jest nie z tego świata „ , śmiało może powiedzieć schizofrenik. Dla niego sprawy odległe w czasie i miejscu , tyczące się losów świata, narodów są ważniejsze niż jego sprawy osobiste. Potrafią przenosić się oni z odległej przeszłości do dalekiej przyszłości i czują się tak jakby dany moment czasu  w rzeczywistości był aktualny. Podrużuja w przestrzeni, maja wrażenie   że unoszą się nad kulą ziemską. W każdej chwili mogą być w innym miejscu wszechświata. Konstrukcje myśli, marzeń i uczuć wydostają się na zewnątrz i przeistaczają świat zewnętrzny  w sposób abstrakcyjny lub bardziej zmysłowy . Mówi się wtedy o urojeniach i omamach. Przenikanie świata wewnętrznego i zewnętrznego jest obustronne. Schizofrenik odczytuje i przenika cudze myśli. Kieruje wolą innych , zjawiskami przyrody, losami ludzkości, uzyskuje boską wszechmoc. On sam jest sterowany tajemniczymi siłami , wrogowie czyhają na niego , wydają sprzeczne z jego wola rozkazy. Jest bezwolnym robotem. Raz jest w nim bóg a innym razem szatan, potwory, zwierzęta. Nie jest już sobą. Wszechmocny podmiot i bezwolny przedmiot. Świat wypełniony jest tajemniczymi siłami, głosami, postaciami aniołów, diabłów, duchów i umarłych. Są to twory jego własnego świata, które na skutek przerwania granicy między światem wewnętrznym a zewnętrznym , przedostały się w świat zewnętrzny i mają cechy obiektywnej rzeczywistości. „ Prawdziwe „ oblicze otaczającego go świata wnika w niego, steruje nim , zmusza do dziwnych czynów. Schizofrenik traci władzę nad sobą. Jest co chwila kimś innym, to bogiem to diabłem a nawet przedmiotem. Znika porządek czasowo-przestrzenny, zaciera się hierarchia dystansów. Nie ma już ja, ty, on, my jest tylko „ ja „ i „ oni „.Zanika granica przedmiotów, można przeniknąć ich wnętrze , budzi się uczucie „ boskiej wszechmocy „. W olśnieniu schizofrenicznym chory widzi sens swojego życia i posłannictwo, które ma do spełnienia, które staje się najważniejszą dla niego sprawą. Wszystkie myśli i uczucia są poświęcone na stworzenie „ dzieła życia „.
Momenty zbieżne świata schizofrenicznego z tematyką i metodą myślenia filozoficznego według Antoniego Kępińskiego:

• oderwanie od konkretu i dzięki temu większa łatwość poruszania się na współrzędnych przestrzeni i czasu;
• dążenie do przekroczenia granicy oddzielającej człowieka od jego otoczenia, stąd też szukanie istoty rzeczy, niezadowalanie się zewnętrznym ich wyglądem;
• skłonność tworzenia struktur integracyjnych i narzucania ich otaczającemu światu, dzięki czemu rzeczywistość nabiera cech logicznych związków przyczynowych;
• większe zainteresowanie sprawami zasadniczymi i ostatecznymi na niekorzyść spraw codziennych i zwykłych.

Nikt nie ma wątpliwości, że schizofrenia jest chorobą; przemawia za tym choćby ogrom cierpienia ludzi nią dotkniętych. Jednakże nie można zaprzeczyć, że w chorobie tej jest coś wzniosłego, mianowicie to, że cechy swoiście ludzkie ulegają w niej katastroficznemu przerostowi.

Doświadczenie psychozy: choroba czy kryzys transpersonalny

Tak zwane psychozy endogenne zwłaszcza schizofrenia , stanowią jedną z największych zagadek współczesnej psychiatrii i medycyny. Pomimo wyjątkowego nakładu funduszy, czasu i energii zagadnienia dotyczące istoty oraz etiologii procesu psychotycznego z powodzeniem opierają się wysiłkom całych pokoleń naukowców. Teorie powstawania psychozy obejmują wyjątkowo szeroki zakres, poczynając od interpretacji jednostronnie organicznych, aż po czysto psychologiczne, a nawet filozoficzne. Według modelu medycznego, psychozy stanowią krańcowe zaburzenie prawidłowego spostrzegania rzeczywistości, co może świadczyć o patologii narządów, które pośredniczą w percepcji świata i interpretacji danych zmysłowych , a zwłaszcza ośrodkowego układu nerwowego. Przyczyna psychoz musi leżeć w biochemicznych, fizjologicznych, czy wręcz anatomicznych nieprawidłowościach mózgu, nabytych lub odziedziczonych. Ewentualnie może chodzić o patologię innych narządów i układów, która zmieniając biochemię ciała, posrednio wpływa na mózg. Wszystkie przypadki związane z niezwykłymi stanami świadomości traktuje się jak choroby, których etiologia zostanie kiedyś odkryta. Psychologiczne teorie psychozy dzielą się na trzy grupy. Pierwsza z nich uważa psychozy za trudności egzystencjalne albo warianty sposobu istnienia w świecie, podkreślają poznanie filozoficzne niż interpretację w kategoriach medycznej patologii, można tutaj wymienić fenomenologię, analizę egzystencjalną i analizę Dasein – egzystencji. Przeważająca część teorii psychologicznych traktuje psychozy jako zaburzenia patologiczne , które maja pochodzenie psychiczne , a nie cielesne . Ukierunkowanie tych teorii jest biograficzne, poszerzone o czynniki społeczne. Trzecia teoria psychologiczna obejmuje koncepcje, które w procesie psychotycznym podkreślają jego wartość dodatnią. Wiele niezwykłych stanów świadomości powszechnie uznawanych za objawy choroby psychicznej , uważa się raczej za  radykalne próby rozwiązania trudności . Jeśli prawidłowo je zrozumiemy i wesprzemy może dojść do psychosomatycznego zdrowienia , przekształcenia osobowości i rozwoju świadomości. Zamiast nastawienia na usunięcie objawów i zahamowanie procesu psychotycznego , terapeuci starają się stworzyć warunki wsparcia i zachęcić klienta do możliwie pełnego doświadczania symptomów.

Święci, pisarze, filozofowie

 Nie przypuszczamy nawet, jak wielu chorych psychicznie żyje wśród nas, Piszą malują, prowadzą badania naukowe. Wielu geniuszy było schizofrenikami.

Dawny żołnierz, uczestnik powstania styczniowego Adam Chmielowski pod wpływem choroby wstępuje do zakonu, jako brat Albert staje się symbolem poświęcenia dla innych. Maluje pełne symboliki obrazy religijne.
Szwedzki pisarz i dramaturg August Strindberg autor Tańca śmierci, Panny Julii w autobiograficznej książce  „ Inferro „  zawarł  dziennik psychozy. W polskiej literaturze współczesnej podobnym autobiograficznym zapisem jest „ Obłęd „ Jerzego Krzysztonia. Żyjący w XVIII wieku filozof szwedzki Emanuel Swedenborg w kilku dziełach stworzył obraz wszechświata będący rezultatem doznawanych objawień religijnych . Gdy jeden z jego przyjaciół dziwił się , że nie poprawia swych rękopisów, Swedenberg odparł :” piszę na czysto , gdyż jestem tylko sekretarzem i pisze, co mi dyktuje mój duch „.
Najbardziej znanym filozofem cierpiącym na schizofrenię był August Comte uznawany za prekursora pozytywizmu, twórca pojęcia „ socjologia” . W jego wizji przyszłości ludzkośc stać się miała przedmiotem kultu , uczeni zaś kapłanami sprawującymi władzę w imię altruizmu i humanizmu.
W stanie ciśnienia schizofrenicznego malował czeski ekspresjonista Alfred Kubin. Polski malarz samouk Edmund Monsiel dopiero gdy zachorował stał się twórcą pełnych magii i alegorii obrazów.

Kurt Sigel, niemiecki pisarz w swojej mikropowieści „ Salto mortale do wewnątrz „ kreśli precyzyjny portret schizofrenika, którego osobowość poprzez utratę kontaktu z rzeczywistością  ulega powolnemu rozkładowi. Jest to duchowa biografia bohatera, który po śmierci matki całkowicie zwraca się ku„realności możliwej” i w stanie absolutnej koncentracji na własnym „ ja „ żyje w świecie fantasmagorii. Oto kilka fragmentów opisujących przeżycia schizofrenika, czasami przerażające, czasami humorystyczne , które przy całym tragizmie choroby fascynują prawdziwą poezją.

„Kotilow brzemienny jest w śmiałe myśli etyczne. Swą martyrologie pojmuje jako próbę. Pozostanie nieugięty jak święci. Strzały i rakiety, którymi jego wrogowie doń strzelają, po prostu  odbijają się od niego. A jednak teraz prowadzi z nimi rokowania w sprawie zawieszenia broni. Pokój musi zostać odzyskany , a sam Kotilow jest wysłańcem pokoju. Pozwólcie dziateczkom przyjść do mnie, , słyszy swój głos, albowiem jam jest siła i wspaniałość na wieki. I rzeczywiście odczuwa niemal niebiańską moc. Wypełnia go heroicznie świadomość posłannictwa. Z upokorzeń czerpać nową siłę, przekuwać je na sukcesy. Słabi staną się silni , ślepi przejrzą .Kalekom wyrosną stopy, a nawet ramiona i dłonie , kiedy użyci zostaną jako wskazówki. Kotilow po raz pierwszy zaczyna wierzyć w siebie. Chciałby zostać twórcą religii i głosić posłannictwo językami aniołów. Nawet i pozaziemskie monstra będą musiały go słuchać, wrogowie, pająki i demony, nawet diabły zaczną weń wierzyć . Tak, to przeczuwał zawsze , a teraz już to wie , i to jest prawda: Kotilow jest Mesjaszem”.

„Kotilow wiedzie rozmowy ze sobą. Od biedy rozmawia z guzikami swojej kurtki. Od czasu gdy nie chce mu się udać żaden lot, jest przygnębiony. Zły nastrój zmienia jego duszę w nieprawdopodobny , ołowiany ciężar. Pojmuje: to właśnie jest siła przyciągania. Ściąga go ku jednemu punktowi w jego wnętrzu i Kotilow zaczyna czuć się czarną dziura kosmosu. Zaraz opuści Mleczną Drogę, gładko przebije tę planetę i dostanie się gdzieś po drugiej stronie , może do Rothenburga albo Ziemi Ognistej. Bóg umarł, ale Kotilow żyje. Czyż to nie koszmar”.

„Kotilow dokonał odkrycia .Obliczył, że prędkość przenoszenia się myśli może być wielokrotnie większa niż prędkość stu tysięcy międzykontynentalnych rakiet włącznie. Jego myśli na przykład są tysiąc razy szybsze niż prędkość światła. Dzięki sile wyobraźni przemierza wszechświat w ciągu sekundy. Był już na Księżycu na długo przedtem, zanim pierwsi Amerykanie wysiedli ze swojej kosmicznej kapsuły. Ślady jego stóp były już uwiecznione w pyle księżycowym , a swoją chusteczkę do nosa wciągnął na najwyższy szczyt  Księżyca, zanim jeszcze zaczęły krążyć pierwsze sputniki. Niektóre kratery księżycowe są już od dawna nazwane Kraterami Kotilowa z dokładnym oznaczeniem od 1 do 15. W tej chwili przygotowuje lot w nieznaną drogę mleczną po drugiej stronie wszystkich mlecznych dróg. Agregaty napędowe Kotilowa są małe , ale o niewyczerpanej energii, są to swojego rodzaju superpalniki wodorowe o ciągłym płomieniu. Aby je rozpalić potrzebuje tylko jednej małej pigułki z opakowania, w którym znajdują się osiemdziesiąt dwie sztuki, a które kupuje się w aptece na najbliższym rogu ulicy. Troszczy się teraz o utrzymanie w tajemnicy swojego odkrycia , bo szpicle i szpiedzy są wszędzie. Postanawia ze względów bezpieczeństwa przedsięwziąć środki ostrożności i zaprzestać myślenia”.

„Kotilow posiada dar wizjonerstwa. Szczególnie podczas opróżniania pęcherza moczowego, z podbródkiem uniesionym ku górze, udaje mu się wyjrzeć daleko w głąb ludzkiej przyszłości, przyszłości Ziemi, a nawet całego naszego systemu planetarnego. W krótkich chwilach oddawania moczu jego dusza staje się wrażliwym sejsmografem przyszłości. Nic nie może go odwieść od fundamentalnej powagi jego czynności....Większość miast na kontynencie amerykańskim pogrąży się w olbrzymich rozpadlinach, znikną góry i morza, całe kraje a nawet kontynenty zostaną zmyte potężną falą powodziową. Tylko jego ogródek pozostanie nienaruszony. Katastrofy są biczem bożym, mruczy. Któż inny mógłby je odwrócić, jak nie Kotilow”.

„Kotilow sam wypełnił się pustką. To co jeszcze niedawno temu byłoby go zabiło, teraz trzyma go przy życiu: ten stan sztywnego wypchania nicością- brak strachu, brak nadziei, brak wspomnień. Czekanie na coś, męcząca nuda- wszystko to odeszło od niego. Nie zna potrzeb. Je i pije automatycznie w ściśle określonych porach. Jego sen jest snem bez marzeń sennych , jego puls jest normalny, jego stolec uregulowany. Kotilow jest żywym trupem, nie zdającym sobie z tego sprawy”.

 

Bibliografia

Krzysztof Klimasiński – „ Elementy psychopatologii i psychologii klinicznej”
Antoni Kępiński – „ Rytm życia ”
Kazimierz Jankowski –„ Od psychiatrii biologicznej do humanistycznej”
Praca zbiorowa pod redakcją Lidii Grzesiuk – „ Psychoterapia ”
Kurt Sigel – „ Salto mortale do wewnątrz "