Za każdym idzie jego cień i w im mniejszym stopniu jest on zespolony ze świadomym życiem jednostki, tym jest ciemniejszy i większy.

K.G. Jung

wewnętrzny smok

Jung stwierdza, że za świadomym "ja" podąża jego ciemny towarzysz-nierozpoznany, nieakceptowany, odrzucony obraz siebie-indywidualny Cień. Zagradza drogę do głębszych pokładów psychiki, w zaskakujących sytuacjach wciąga w labirynt niepewności, bezradności i strachu. Ucieczka od swego Cienia powoduje niepokój, nerwowość, agresję, wszelkie uzależnienia. Tylko akceptacja i integrowanie Cienia jako wartości i mocy, pozwala być skromnym, spokojnym i tolerancyjnym dla innych. Swój "cień" można spotkać w postaci albo wewnętrznej, symbolicznej , albo zewnętrznej, konkretnej. Pojawia się wśród danych nieświadomości na przykład jako postać marzenia sennego , uosabiająca jakąś jedną lub jednocześnie kilka cech śniącego , albo będzie to człowiek z najbliższego otoczenia , który staje się nosicielem projekcji jednej lub kilku cech ukrytych w nieświadomości. Cień znajduje się jakby na progu sfery "matek" , nieświadomości. Jest dokładnym odpowiednikiem naszego świadomego ja, rośnie i krystalizuje się równolegle z nim. Jak ciemna masa doświadczeń, które nigdy lub rzadko są dopuszczane do naszego życia, stoi nam na drodze, aby dotrzeć do twórczej głębi naszej nieświadomości. Proste stłumienie cienia jest lekarstwem równie mało skutecznym , jak zgilotynowanie jako środek na ból głowy. Konfrontacja z cieniem oznacza przyjęcie bezwzględnie krytycznej postawy wobec swej natury. Jednakże jak wszystko, co znajduje się poza naszą świadomością , cień zostaje dzięki mechanizmowi projekcji przeniesiony na zewnątrz nas , wskutek tego zawsze "ktoś inny zawinił" , jeśli nie uświadomimy sobie, że ciemność jest w nas samych. Dopiero wówczas gdy nauczymy się odróżniać siebie od własnego cienia, uznając jego rzeczywistość jako część naszej istoty, może udać się nasza konfrontacja z pozostałymi parami przeciwieństw naszej psyche. Jest to początkiem obiektywnej postawy wobec własnej osobowości, tej postawy, bez której nie można uczynić dalszego kroku na drodze ku całości. Człowiek , który ma dosyć odwagi , aby cofnąć wszystkie swoje projekcje, jest świadomy istnienia znacznego cienia. Żyje on w "domu własnych myśli" , w wewnętrznym skupieniu . Taki człowiek wie, że cokolwiek jest złego w świecie , jest także w nim samym.